Έως και το 1959 θεωρούνταν το ομορφότερο στολίδι της πόλης, το σύμβολο της, αν και πολλοί είχαν διαφορετική άποψη. Τον Ιανουάριο του 1960 ήρθε η μεγάλη πλημμύρα στην Κομοτηνή. Στις 10 και 11 Ιανουαρίου έντονη βροχόπτωση έκανε τον Μπουκλουτζά να ξεχειλίσει και πολλοί χαρακτήρισαν αυτή τη νύχτα ως «Νύχτα της Κολάσεως». Λάσπη σκέπασε όλη την πόλη και το τέλος του Μπουκλουτζά ήρθε. Το 1960 έγινε η εκτροπή του και το 1970 η επικάλυψη της κοίτης του.
Δυστυχώς, οι μηχανικοί της εποχής θεώρησαν πιο εύκολο και πιο οικονομικό το μπάζωμά του, από μια σωστή μελέτη, με αντιπλημμυρικά έργα που θα απέτρεπαν τις καταστροφές. Μια σωστή υποδομή και συνεχής φροντίδα ώστε να μην υπάρχουν προβλήματα, ακόμη και κυκλοφοριακά λόγω της ύπαρξής του.
Σε πολλές συζητήσεις έχει ακουστεί, δειλά φυσικά, η επιθυμία να ξανακυλήσει το ποτάμι και να διασχίσει όπως τότε την πόλη. Κάτι τέτοιο όμως μοιάζει ουτοπικό, καθώς ένα τέτοιο εγχείρημα θα άλλαζε το ύφος, την δομή, τη κυκλοφορία και γενικά ολόκληρη την πόλη. Ακόμη και το ποσό, που απαιτείται για ένα τέτοιο έργο, να υπήρχε, είναι αδύνατο πλέον να ξανακαταστραφεί μια τόσο μεγάλη έκταση.
Κάνοντας έρευνα για τον Μπουκλουτζά μιλήσαμε με δύο λάτρεις της φωτογραφίας και της ιστορίας τον κύριο Νικηφορίδη Ιωάννη, Τοπογράφο και τον κύριο Παπαδάκη Τριαντάφυλλο, Γεωπόνο. Και οι δύο έχουν ασχοληθεί με το θέμα "Μπουκλουτζας" και εμείς απλά ζητήσαμε να μας εκφράσουν την γνώμη τους.
Η απόφαση για την κάλυψη του ποταμιού ήταν ένα έργο σταθμός για την ιστορία της πόλης. Πώς θα το χαρακτηρίζατε;
Παπαδάκης: Ιστορικά, όταν ένα ποτάμι περνάει μέσα από μια πόλη, είναι βέβαια ένα ονειρικό landscape, αλλά αν δεν υπάρχει αποχετευτικό δίκτυο είναι μια βρωμιά και μόνο. Αυτό συνέβαινε με τον Μπουκλουτζά. Όλοι πετούσαν μέσα τις αποχετεύσεις τους. Οπότε ήταν μια πηγή βρωμιάς για την εποχή εκείνη. Αν περνούσε τώρα το ποτάμι από μέσα, αν είχαν κάνει μια ελεγχόμενη ροή, όπως έχουν κάνει σε πολλές πόλεις ένα τιθασευμένο ρέμα με πρανή σωστά, ώστε να προσφέρει κάτι στην πόλη, το νερό έχει feng shui, οπότε θα ήταν καλά. Η Χούντα του ’73 έκλεισε το ποτάμι. Και από εκεί που ήταν κεντρική παροχή νερού, ξαφνικά έγινε κεντρική παροχή αυτοκινήτων. Το ποτάμι περνάει έξω από Καρυδιά και έχει γίνει μια ευθυγράμμιση στο ανάχωμα, το οποίο από τη μεριά της Κομοτηνής είναι πιο ψηλό, ώστε να μην πλημμυρίζει το Κικίδιο.
Νικηφορίδης: Το ποτάμι αυτό δεν ήταν ποτάμι, ήταν χείμαρρος. ‘Η δεν είχε νερό ή είχε πολύ νερό και δημιουργούσε πάρα πολλά προβλήματα. Για εκείνη την εποχή και με τις συνήθειες εκείνες, που όλοι πετούσαν τις αποχετεύσεις τους μέσα, ήταν εστία μόλυνσης και βρωμιάς για την πόλη. Εκτός του ότι ήταν καλό που έκλεισε, θα σταθώ και στο ότι βελτίωσε πάρα πολύ την κυκλοφορία. Η Κομοτηνή δεν είχε δρόμους. Τώρα ανοίχτηκαν κάποιοι για να βελτιωθεί κάπως η κατάσταση, διότι η κίνηση αυξήθηκε πάρα πολύ. Τότε οι δρόμοι ήταν πολύ λίγοι στην Κομοτηνή. Και τα αυτοκίνητα βέβαια ακόμη πιο λίγα. Με το που έκλεισε το ποτάμι δημιουργήθηκε η κεντρική αρτηρία, μεγάλη με προδιαγραφές μεγαλούπολης για εκείνη την εποχή. Τώρα βέβαια δεν φτάνει, αλλά φαντάσου να μην είχε κι αυτήν και να είχε ποτάμι ακόμη και σήμερα, και ας ήταν ελεγχόμενο και ωραίο. Η κατάσταση στη πόλη, από άποψη συγκοινωνίας, θα ήταν τραγική.
Δηλαδή θεωρείτε σωστή την κίνηση να κλείσει το ποτάμι. Άλλη λύση όμως υπήρχε τότε; Διότι έγινε μετά την μεγάλη πλημμύρα του ’60. Άλλες προτάσεις υπήρχαν; Το να το διατηρήσουν παραδείγματος χάρη.
Παπαδάκης: Ήταν μια εποχή που η δυνατότητα δημόσιας διαβούλευσης δεν υπήρχε. Μία ιδιάζουσα εποχή με συνταγματάρχες, και οι αποφάσεις λαμβάνονταν μεταξύ τρίτου και τετάρτου γραφείου της ταξιαρχίας, οπότε δεν ήταν εύκολο να γίνει. Υπήρχαν λύσεις, σίγουρα υπήρχαν. Η πιο λογική θα ήταν αυτή βέβαια και θα μπορούσε να γίνει, ακόμη και τώρα, εάν το επιθυμούμε να ξαναγίνει η διάνοιξη, αλλά θα έχουμε επανάσταση. Ο κόσμος το έχει συνηθίσει σαν δρόμο.
Νικηφορίδης: Σε κάποιες περιοχές, κυρίως από την παλιά Πρυτανεία μέχρι έξω από την πόλη, έχει γίνει όμορφο το μέρος στο οποίο βρισκόταν το ποτάμι. Είχε χώρο, γι’ αυτό έγιναν πάρκα και παρτέρια. Εδώ στο κέντρο, που ήταν πιο στριμωγμένα δεν μπορούσε να γίνει τόσο ωραίο. Δεν είναι άσχημο, απλά λένε ότι αν υπήρχε ένα ποτάμι η Κομοτηνή θα ήταν πιο ωραία. Να είχε ένα ποτάμι αλλά να ήταν κανονικό, και να υπήρχαν και οι συνθήκες για να γίνει η ζωή στην πόλη καλή.
Πιστεύετε δηλαδή ότι η εικόνα της πόλης ναι μεν θα ήταν ωραία αλλά θα υπήρχε κυκλοφοριακό πρόβλημα.
Νικηφορίδης: Όσοι πρόλαβαν το ποτάμι λένε ότι η εικόνα της πόλης βελτιώθηκε πάρα πολύ όταν έκλεισε. Άλλαξε πλήρως η φυσιογνωμία της. Ήταν μια λασπούπολη και μια "τουρκόπολη". Αυτή ήταν η εικόνα που είχαν οι ξένοι για την Κομοτηνή. Εμείς σήμερα πρέπει να το δούμε με εκείνα τα δεδομένα, με τα οποία ήταν ένα εντυπωσιακό έργο.
Αν υπήρχε ακόμη το ποτάμι, η ανάπτυξη και η οικονομία της πόλης θα ήταν διαφορετική;
Νικηφορίδης: Αν υπήρχε και αν αξιοποιούταν. Αλλά αυτά είναι δυο «αν».
Παπαδάκης: Την εποχή εκείνη αν λαμβάνονταν διαφορετική απόφαση και το τιθάσευαν βάζοντας το να τρέχει μέσα σε ένα συγκεκριμένο κανάλι, και δεν έριχναν πλέον σκουπίδια ή βοθρολύματα, ώστε να είναι πραγματικά ένα καθαρό ποτάμι μέσα σε μια πόλη, θα οδηγούσε στην ανάπτυξη της διαφορετικά. Δεν θα ήταν αυτό το κέντρο, αυτή η πλατεία, αυτός ο εμπορικός δρόμος. Θα υπήρχαν άλλες μικρότερες περιοχές.
Θα μπορούσε να αποτελεί σήμερα ένα από τα αξιοθέατα της πόλης; Με σωστά έργα και μια σωστή συντήρηση.
Νικηφορίδης: Έπρεπε να γίνει η κατάλληλη αξιοποίηση.
Παπαδάκης: Τα σωστά έργα, ακριβώς. Πολλά σπίτια και μαγαζιά, ήταν χτισμένα με την πλάτη τους στο ποτάμι. Θα έπρεπε λοιπόν να αλλάξουν και αυτά. Αναφερόμαστε όμως σε ένα σχεδιασμό με βάση άλλα χαρακτηριστικά τα οποία τα κοιτάμε τώρα.
Νικηφορίδης: Και ένα σχεδιασμό που τότε ήταν πιο δύσκολο να το σκεφτεί κάποιος. Και ίσως ήταν και πιο δαπανηρό αυτό.
Παπαδάκης: Το μόνο που ήθελαν ήταν να φύγει το ποτάμι, αυτή η βρωμιά που μύριζε τους καλοκαιρινούς μήνες και ήταν και κίνδυνος πλημμύρας.
Όλα αυτά τα χρόνια, από την κάλυψη και μετά, έχει γίνει κάποια μελέτη για τον Μπουκλουτζά;
Νικηφορίδης: Απ’ όσο γνωρίζω όχι.
Παπαδάκης: Όχι. Έχουν γίνει πολλές μελέτες για το κυκλοφοριακό. Την κεντρική κοίτη του ποταμού την έριξαν στο κανάλι, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν στραγγίζουν νερά στη παλιά κοίτη, η οποία βρίσκεται κάτω από την κεντρική αρτηρία. Υπάρχει δηλαδή κάποια ροή. Η παλιά κοίτη έχει γίνει ένας μεγάλος αγωγός, σαν δωμάτιο. Αν ανοίξει αυτός ο δρόμος, αυτό το χαντάκι, θα αποκαλυφθεί ότι υπάρχει νερό. Είναι όμως αυτά τα νερά που στραγγίζουν από την πόλη, και κάποιες παράνομες αποχετεύσεις που τρέχουν ακόμα μέσα. Είναι το κεντρικό δίκτυο των όμβριων.
Θα άντεχε η οικονομία της πόλης ένα μεγάλο έργο, με το οποίο θα ξανακυλούσε ο Μπουκλουτζάς;
Παπαδάκης: Δεν θέλει πάρα πολλά χρήματα διότι δεν περνάει μέσα από περιουσίες. Μόνο αν συνέβαινε αυτό θα κόστιζε, γιατί θα τις αποζημίωνε.
Νικηφορίδης: Αν και εφικτό το έργο, δεν είναι ρεαλιστικό. Ποιος θα μπορούσε να πάρει μια τέτοια απόφαση; Ποιος θα έλεγε «θα ανοίξω πάλι το ποτάμι στην Κομοτηνή και θα καταστρέψω το κεντρικό οδικό άξονα». Το πολιτικό κόστος θα ήταν μεγάλο. Αλλά και οι κάτοικοι θα το δεχόταν; Όσο ρομαντικός και να είσαι αντιλαμβάνεσαι ότι θα επικρατούσε ένα χάος.
Μια τέτοια αλλαγή, η διάνοιξη του ποταμού, θα ήταν αποδεκτή;
Παπαδάκης: Φυσικά.
Νικηφορίδης: Από εμένα όχι.
Παπαδάκης: Λογικό. Εγώ είμαι γεωπόνος, αυτός μηχανικός!
Η συζήτηση παρόλα αυτά, έκλεισε και με τους δύο να ψάχνουν όνομα για το νέο ποτάμι, με το «Χρυσοπόταμος» και «Νέο ποτάμι» να είναι τα επικρατέστερα!
Οι βάσεις, λοιπόν, για την Κομοτηνή υπήρχαν και ήταν γερές, ώστε να μπορεί να ανταγωνιστεί οποιαδήποτε Ευρωπαϊκή πρωτεύουσα, αλλά δεν αξιοποιήθηκαν ποτέ.
Καθώς δεν υπάρχει πλέον η δυνατότητα για ένα τόσο μεγάλο, αλλά έξυπνο έργο, θα πρέπει η Κομοτηνή να αξιοποιηθεί επιτέλους διαφορετικά, για να έχει μια αισθητική και να μην καταλήξει μια ψυχρή τσιμεντούπολη.
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ:ΝΙΚΗΦΟΡΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ
ΚΟΜΟΤΗΝΗ ΠΑΛΙΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ (FACEBOOK)
ΚΟΜΟΤΗΝΗ ΠΑΛΙΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ (FACEBOOK)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου